Archive for juni, 2006

h1

juni 29, 2006

Foto van planetoïde 2004 XP14 Maandag a.s., 3 juli 2006, zal de zeshonderd meter grote planetoïde genaamd 2004 XP14, de aarde passeren op een afstand van slechts 432.000 km. Dat is net iets meer dan de afstand van de aarde tot de maan (gemiddeld 384.000 km). De steenklomp is op 10 december 2004 ontdekt met een telescoop van het Lincoln Near-Earth Asteroid Research (LINEAR). In 397 dagen draait hij een rondje om de zon en hij kruist daarbij de aardbaan. De ‘close encounter’ tussen 2004 XP14 en de aarde zal maandag a.s. om 6.30 uur Nederlandse tijd plaatsvinden. De planetoïde bevindt zich dan ergens boven het noorden van Rusland, dus in Nederland zullen we er weinig van zien. Z’n snelheid aan de hemel is dan maar liefst een halve graad (=één volle maandiameter) per vier minuten (!). In Nederland kunnen amateurs met een stevige telescoop trachten 2004 XP14 maandagavond te zien. Baangegevens waar de aardscheerder precies aan de hemel te vinden is staan op de site van LPL. De verwachtte helderheid is dan ongeveer 11,1m. Het Kabinet-Balkenende II is gevallen, de zomervakantie staat voor de deur, dus we hebben alle tijd:-) Succes d’r mee!

h1

Wie een gat graaft…….

juni 28, 2006

Het begin is er. Doorgaan!Hoe vaak hebben we ons niet afgevraagd waar we uitkomen als we in Nederland een gat gaan graven door de Aarde heen? Oké, we vergeten even de gloeiend hete kern van de Aarde, maar als we die gepaseerd zijn waar komen komen we dan uit? China, Australië?
Sinds kort kunnen we voor ieder plekje op aarde de plek zien waar we al gravend uitkomen. Op de site van Zefrank, die ook met Google maps werkt, kunnen we het zien, letterlijk en figuurlijk. Links je thuishonk, rechts waar je antipoden (zoals ze onze tegenvoeters noemen) wonen.
Voor Nederland hebben die antipoden trouwens natte voeten, maar dat zie je wel als je de site bezoekt en het gat gaat graven in Nederland. Drie keer raden waar je uitkomt.

h1

Roterende gas- en stofschijf om ster ontdekt

juni 27, 2006

Roterende gas- en stofschijf om Epsilon Eridani Dat sommige sterren een schijf van gas- en stof om zich heen hebben is al lange tijd bekend. Ook bestaat al lang het vermoeden dat die schijf zich kan ontwikkelen tot een planetair systeem zoals het zonnestelsel. Maar nu hebben astronomen van de Universiteit van St. Andrews voor het eerst een roterende gasschijf ontdekt. Om de ster Epsilon Eridani zagen ze met behulp van de Submillimetre Common User Bolometer Array (SCUBA) een ring van gas en stof. Met de SCUBA kunnen opnamen in het nabije infrarood worden gemaakt en dat deden ze van Epsilon Eridani in de perioden 1997-1998 en 2000-2002. Uit die verschillende opnames bleek dat klompen van gas- en stof om de centrale ster tegen de klok waren gedraaid met een snelheid van ongeveer 2,75 graden per jaar. Dit duidt op een omloopsnelheid van 1 omloop per 130 jaar. Dit komt overeen met theoretische waarden van zo’n protoplanetaire wolk om een ster. De waargenomen klompen (zie foto) zouden overigens al echte planeten kùnnen zijn, maar dat is nog niet bevestigd. De SCUBA is overigens niet meer werkzaam, maar vanaf 2007 wordt z’n opvolger SCUBA-2 geactiveerd. Daarmee zouden ze de waarnemingen van z’n voorganger kunnen verifiëren.
Bron: Universe Today.

h1

Belangrijkste camera van Hubble valt uit

juni 26, 2006

Foto van supernovarestant 1987a door de ACS gefotografeerdDe laatste dagen valt er heel veel uit. Gisteravond is het Nederlands elftal uit het WK in Duitsland gevallen (:-( ) en dit weekend werd ook bekend dat op maandag 19 juni om 19.15 uur (onze tijd) de belangrijkste camera van de Hubble ruimtetelescoop is uitgevallen. De camera, de Advanced Camera for Surveys (ACS) geheten, gaf plotseling meldingen van stroomstoten van meer dan 15 volt in de CCD Electronics Box (CEB) en daar kan het beestje kennelijk niet tegen. Automatisch ging de ACS is een soort slaaptoestand. De heren en dames technici zijn sindsdien bezig om te kijken hoe groot de schade is die de stroompiek heeft veroorzaakt en of de ACS weer in de normale staat kan terugkeren. De ACS wordt gebruikt om onder meer foto’s van melkwegstelsels te maken.
Interessant is natuurlijk de vraag wat de stroompiek deed veroorzaken. Op een collega astroblog (Tom’s astroblogs) wordt gezegd dat kosmische straling de boosdoener zou zijn. Eén of ander hoogenergetisch deeltje zou het electronische circuit van de ACS geraakt kunnen hebben en ‘kortsluiting’ hebben veroorzaakt. Er is nog een backupsysteem, dus echt in paniek zijn de technici nog niet geraakt. We wachten af.
Bron: STSCI.

h1

Sterrenkunde met Google Earth

juni 24, 2006

Kit Peak observatorium in Google EarthAfgelopen dinsdag schreef ik in m’n Astroblog over de database van 26.000 meteorietinslagen die in Google Earth (GE) te zien waren. Vandaag ben ik lid geworden van de Google Earth Community . Ik had dinsdag al het vermoeden dat het programma astronomisch gezien erg interessant kan zijn en inderdaad: er zijn talloze astronomische toepassingen voor GE in de diverse forums te downloaden. Een zoektocht levert bijvoorbeeld vele ‘placemarks’ op voor diverse astronomische observatoria in de wereld. Zo levert deze link bijvoorbeeld een supersonische ‘vliegreis’ met GE op naar het Kit peak observatorium in de VS, bekend om z’n zonnewaarnemingen. Een andere placemark voert ons naar de magnetische zuidpool (al moet ik direct zeggen dat de exacte lokatie niet erg duidelijk is). Naast de zogenaamde Earth-communities is er trouwens ook een ‘other planets’ community, die eigenlijk alleen om de planeet Mars draait. Maar daar ga ik een volgende astroblog wel op in. Ik heb net Argentinië tegen Mexico gezien en dat was best wel vermoeiend. Mmmmmm, morgen ga ik dat stadion waar Nederland tegen Portugal speelt in Google Earth opzoeken. Misschien kan ik die wedstrijd wel live volgen. 😉

h1

Pluto’s manen van een naam voorzien

juni 23, 2006

Hydra en Nix, maantjes van Pluto In mei 2005 werden twee nieuwe maantjes bij de verre ijskoude planeet Pluto ontdekt. Tot voor kort gingen die maantjes door het leven als S/2005 P1 en S/2005 P2. Deze week maakte de International Astronomical Union (IAU) bekend dat de maantjes voortaan Hydra en Nix heten, voor P1 resp. P2. Van Pluto was in 1978 al een andere maan bekend, Charon. Over de twee in 2005 ontdekte maantjes had ik al eerder in een astroblog geschreven (22 februari 2006 om precies te zijn) en daarin werd al gemeld dat er een groot verschil in omvang is tussen Charon en Hydra en Nix (toen nog P1/P2 geheten): Charon (1205 km)is qua omvang vergelijkbaar met Pluto (2306 km), maar Hydra (60 km) en Nix (50 km) zijn echt klein. Nix is dus echt niks:-))
Het zou trouwens goed kunnen dat we binnenkort niet meer spreken over de ‘planeet’ Pluto. Dezelfde IAU maakte deze week bekend dat er in augustus op een congres een besluit zal worden genomen over de status van Pluto. Sinds de ontdekking in 2003 van object 2003 UB313 (beter bekend onder de naam Xena), welke groter is dan Pluto, is er discussie over dit soort van ijskoude objecten. Moeten ze wel of niet tot de planeten worden gerekend? Zo niet, dan zullen zowel Pluto als Xena planeet af zijn (Pluto als officiële planeet en Xena als kandidaat-planeet) en blijven er nog maar acht echte planeten over. Als de Pluto-Xena objecten, die allemaal deel uitmaken van de zogenaamde Kuipergordel van ijskoude hemelobjecten, wel als planeet worden erkend dan zijn er tien planeten. Maar er zijn nog meer van dat soort objecten bekend en dan zou het best kunnen dat we binnen de kortste keren opeens 20 planeten hebben. Oeps, moeten we opeens twintig namen onthouden in plaats van negen. Geef mij maar acht planeten:-))
Bron: BNSC.

h1

Veelvraten in de centra van sterrenstelsels

juni 22, 2006

Illustratie van een superzwaar zwart gat
Al lang wordt vermoed dat er in de centra van sterrenstelsels supermassieve zwarte gaten voorkomen met massa’s van enkele miljoenen tot enkele miljarden zonsmassa’s. Die gigantische zwarte gaten trekken door hun gravitatiekracht alles aan wat zich in hun omgeving bevindt en dat zijn in de meeste gevallen ‘gewone’ objecten, zoals interstellair gas en stof, sterren en planeten. Maar in bijzondere gevallen zullen er ook ‘compacte objecten’ in het supermassieve zwart gat vallen, zoals neutronensterren, witte dwergen en ‘reguliere’ stellaire zwarte gaten. Die laatste categorie zwarte gaten zijn het eindresultaat van het kortstondige maar hevige leven van zeer zware sterren. Als deze compacte objecten in zo’n alles opslurpende veelvraat in de centra van een sterrenstelsel valt zal het resultaat een gigantische hoeveelheid energie zijn die in de vorm van straling èn gravitatiegolven vrijkomt. Die gravitatiegolven zijn feitelijk rimpels in de ruimte, veroorzaakt door de catastrofale botsing van de twee objecten. Die gravitatiegolven zijn op dit moment nog niet waargenomen (al zijn er wel vele pogingen gaande), maar astronomen verwachten dat dat in 2015 anders zal zijn. Dan gaat namelijk de zogenaamde Laser Interferometer Space Antenna (LISA) van start. LISA zijn drie satellieten die naar een positie rondom de Aarde vliegen waar ze samen een gelijkzijdige driehoek zullen vormen met zijden van 5 miljoen km. De drie LISA-satellieten zullen de gravitatiegolven wel kunnen detecteren omdat de afstanden tussen de drie satellieten door de gravitatiegolven eventjes miniem zullen wijzigen. LISA zal de golven opmerken, maar zal door driehoeksmeting ook de richting kunnen bepalen waar ze vandaan komen.
Hoe vaak zal LISA de gravitatievolven die het gevolg zijn van de botsing van compacte objecten met supermassieve zwarte gaten detecteren? Dat is uiteraard door astronomen uitgerekend en ze komen uit op ongeveer negen gevallen per jaar. Dat aantal is weer gebaseerd op hoeveel botsingen van bovenstaand type er zullen plaatsvinden, dus los van de vraag hoeveel LISA er daarvan detecteert. Astronomen die horen tot het zogenaamde Cote d’Azur team hebben hun computers losgelaten op supermassieve zwarte gaten tot 200.000 zonsmassa’s en daaruit kwamen de volgende botsings-statistieken naar voren:

  • per jaar vallen 274 stellaire zwarte gaten in
  • en 194 neutronensterren
  • en tenslotte 111 witte dwergen

Bij elkaar dus zo’n 579 jaarlijkse invallen. Vreemd genoeg zullen de ‘lichte’ supemassieve zwarte gaten meer botsingen meemaken dan de echt zware jongens, die miljoenen of miljarden zosmassa’s zwaar zijn. Die laatste categorie heeft namelijk ‘zijn straatje al schoongeveegd’ (ahum, da’s mijn beeldspraak), d.w.z. de meeste massa in de buurt van het zwarte gat is al opgeslurpt. Lichtere supermassieve zwarte gaten hebben nog veel ‘rondslingerend’ afval in hun buurt. Wie het hele verhaal van dat Cote d’Azur team op z’n gemak wil nalezen kan hier terecht. Zo, genoeg gepraat. Nu snel kijken naar Kroatië-Australië. Hiddink zet ‘m op!

Bron: Universe Today.