h1

Kosmische straling waarnemen met een skibox

februari 3, 2006

Goed gevulde skiboxenVandaag stond er een interessant artikel in het AD (bladzijde 6 van het katern Drechtsteden dichterbij voor de liefhebbers) over examenleerlingen van het Walburgcollege in Zwijndrecht die bezig waren met waarnemingen aan kosmische straling. Op het dak van hun school hebben ze twee skiboxen neergezet en in die skiboxen zit apparatuur om kosmische straling waar te nemen. De voornaamste instrumenten zijn een soort van lichtgevoelige plaat (‘scintillator’), een fotobuis en een lichtgeleider. Via een speciaal daarvoor gemaakte elektronica unit gaan de signalen naar een computer en vervolgens naar een centrale opslag server. In de Zwijndrechtse boxen zit ook nog een GPS, om de metingen aan te vullen met exacte tijds- en plaatsbepaling (kosten van één zo’n gevulde skibox: € 6.500,-, zeg maar een dure skivakantie:-)). Het Zwijndrechtse observatorium maakt deel uit van een netwerk van diverse samenwerkende middelbare scholen in Nederland, HISPARC genaamd (van High School Project on Astrophysics Research with Cosmics). De coördinatie vindt plaats vanuit het NIKHEF-instituut in Amsterdam.
Kosmische straling is, zoals de naam al doet vermoeden, afkomstig uit de ruimte. Het zijn hoogenergetische deeltjes, die vanuit diverse bronnen afkomstig kunnen zijn, en die bij de dampkring aangekomen kunnen botsen met atomen van stikstof en zuurstof, de belangrijkste componenten van de dampkring. Door zo’n botsing valt het oorspronkelijke deeltje uiteen in een ‘cascade’ van nieuwe deeltjes en die kunnen op hun beurt in de dampkring weer verder botsen. Op het aardoppervlak kunnen de met apparatuur geladen skiboxen de ontstane deeltjes van zo’n lawine detecteren en in beeld brengen. Wanneer meerdere skiboxen in andere delen van het land de waarneming simultaan doen wordt het pas echt interessant. hoeveel kosmische straling per energie-eenheid Want dan kan men berekenen waar het oorspronkelijke deeltje precies vandaan kwam, de richting in de ruimte dus, en hoeveel energie dit deeltje had. Hoeveel kosmische straling er overigens naar de Aarde komt hangt overigens eenvoudig af van de hoeveelheid energie: hoe hoger de energie hoe zeldzamer het deeltje (zie figuur hiernaast). Bronnen van de kosmische straling zijn over het algemeen galactisch van aard, d.w.z. door ontplofte sterren (supernova), witte dwergen of onze eigen zon. Soms zijn ze echter van buiten ons eigen melkwegstelsel afkomstig en zijn ze bijvoorbeeld afkomstig van quasars of zwarte gaten in actieve sterrenstelselkernen. Het artikel in het AD gaf aan dat de kosmische straling ook iets te maken zou hebben met de oerknal, maar dat is volgens mij toch lichtelijk overdreven. Voor lezers die meer informatie over het project willen: HISPARC

Advertenties

No comments yet

  1. […] Vanmiddag om 16.00 uur heeft Bob van Eijk, bijzonder hoogleraar hoge-energiefysica aan de Univertsiteit van Utrecht, een lezing gegeven op de Universiteit van Twente over kosmische straling. Van Eijk is betrokken bij het zogenaamde Hisparc-project, waarover ik op 3 februari 2006 een Astroblog schreef. De coördinatie van dat project, waarbij Hisparc staat voor High School Project on Astrophysics Research with Cosmics ligt bij het NIKHEF-instituut in Amsterdam. Het leuke van dat project is dat het niet allemaal professionele beroepskrachten zijn die onderzoek doen aan kosmische straling, maar dat er ook in Nederland 50 scholen meedoen. Op de daken van die scholen hebben ze skiboxen geplaatst vol met meetapparatuur. Die apparatuur is in staat de energierijke deeltjes uit de ruimte, afkomstig van de zon, van supernovae en wellicht zelfs van de oerknal, te meten. Eén van die scholen is het Walburgcollege in Zwijndrecht. Het netwerk van de vijftig meetpunten op die scholen zorgt ervoor dat metingen simultaan worden verricht en dat precies kan worden berekend uit welke richting de deeltjes afkomstig zijn. In NRC-Handelsblad stond deze week een kort interview met Van Eijck en daaruit blijkt dat de afgelopen vier jaar met Hisparc al 40 tot 50 ‘hits’ zijn van kosmische deeltjes. Een mooi resultaat toch? Ik heb overigens net als in februari ook nu weer het gevoel van ‘zoiets kunnen wij toch ook?’ En dan heb ik het over sterrenkundevereniging Christiaan Huygens. Zo’n skibox met apparatuur (waarde € 6.500) moet toch via één of andere sponsor ook aan te schaffen zijn? Ik zal het onderwerp daar warm houden. Meer informatie over dit alles is te vinden op de website van Hisparc. Zoals ik op 3 februari al schetste kunnen de kosmische deeltjes ook afkomstig zijn van de kernen van actieve sterrenstelsels, waarin zich massieve zwarte gaten belanden. […]


  2. […] februari: Sterrenkunde is in het geheel niet een zaak van louter professionals. In februari twee mooie voorbeelden hoe amateurs ook nuttig werk kunnen verrichten aan sterrenkundige onderwerpen: kosmische stralen die via skiboxen worden waargenomen door middelbare scholieren (zie m’n astroblog hierover van 3 februari) en de actie van de Universiteit van Amsterdam om met behulp van amateur-astronomen ook gammaflitsers te gaan waarnemen. M’n astroblog van 26 februari repte daarover. […]



Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: