h1

Raadsel van korte gamma-ray bursts opgelost?

december 15, 2005

GRB 050724 samen met zichtbare elliptisch moederstelsel
In het tijdschrift Nature van 15 december 2005 wordt de waarneming beschreven aan de zogenaamde Gamma-ray burst GRB 050724. In het artikel wordt een verklaring gegeven voor oorzaak van de snelle uitbarsting van gammastraling. Sinds 1967 worden met satellieten die om de Aarde cirkelen korte flitsen in de ruimte waargenomen van straling met zeer hoge energie. Deze zogenaamde gammaflitsers (in het Engels Gamma-ray bursters, oftewel GRBs) stralen gammastraling uit, de meest energierijke electromagnetische straling. Een gammafoton is minstens 100.000x zo energierijk als een foton in zichtbaar licht. De eerste gammaflitsers werden met de Vela-satellieten waargenomen. Deze kunstmanen hadden eigenlijk een andere taak, namelijk om vanuit de ruimte de lancering van kernraketten in de gaten te houden, waarbij ook gammastraling vrijkomt. Geheel onverwacht zagen deze satellieten korte gammaflitsen met een duur van enkele milliseconden tot enkele minuten,niet op Aarde, maar in de ruimte. In feite duidde de periode van de gammastraling op het bestaan van twee soorten GRB’s: de snelle GRB’s (periode zeer kort, maximaal 1 seconde) en de langzame GRB’s (periode tientallen seconden tot enkele minuten). Op 24 juli 2005 werd door de gammasatelliet Swift een snelle GRB ontdekt. De satelliet gaf het signaal direct door naar Aardse telescopen en kort daarna werd hiermee het zichtbare ‘moederstelsel’ ontdekt. Dit bleek een oud elliptisch sterrenstelsel te zijn, op een afstand van 3,5 miljard lichtjaar. Voor astronomische begrippen redelijk dichtbij. In elliptische stelsels komt geen nieuwe stervorming voor, dus de oorzaak van de GRB moet erg oud zijn. Astronomen vermoedden al langer dat de oorzaak van de snelle GRB’s de botsing is van twee neutronensterren, of van een neutronenster en een zwart gat. Met de waarneming van GRB 050724 in een elliptisch stelsel is dit vermoeden bevestigd.
GRB 050724 waargenomen door Chandra satelliet

Advertenties

No comments yet

  1. […] Met behulp van de Swift satelliet van de NASA hebben sterrenkundigen onlangs een zogenaamde hybride gammaflitser ontdekt. Zoals ik in eerdere astroblogs al schreef (bijvoorbeeld op 15 december 2005 en op 26 februari 2006) was van gammaflitsers tot nu toe bekend dat ze in twee smaken voorkomen: de korte flitsers en de lange flitsers. De korte flitsers (in het engels de gammaray-bursters, GRBs, met een periode zeer kort, maximaal 1 seconde) ontstaan als twee zware compacte objecten, bijvoorbeeld twee neutronensterren of een neutronenster en een zwarte gat op elkaar botsen. De lange flitsers (periode meer dan twee seconden tot enkele minuten) ontstaan waarschijnlijk als een zware ster aan het einde van z’n leven instort tot een zwart gat.Nu blijkt uit de waarneming van Swift dat er een tussensoort is: de gammaflitser GRB060614 duurde 102 seconden (de naam van de flitser komt van de datum van ontdekking: 14 juni 2006). Dat zou ‘m een lange gammaflitser maken. Maar de lichtcurve had alle karakteristieken van een korte gammaflitser. Alsof twee neutronensterren op elkaar knalden en dat niet zoals gebruikelijk in een fractie van een seconde, maar in bijna twee minuten. Wat ook vreemd was dat was dat gewoonlijk bij een lange gammaflitser de supernova-explosie wordt gezien, die voorafging aan de vorming van het zwarte gat. Maar bij GRB060614 bleef die supernova uit. Het moederstelsel is een sterrenstelsel op een relatief nabije afstand van 1,6 miljard lichtjaar (ahum), dus de supernova had gemakkelijk gedetecteerd kunnen worden. Kortom, voer voor theoretici dus deze gammaflitser. En theorie is al direct geopperd: er zou een nieuwe manier van vorming van zwarte gaten zijn waarbij de energie van de zware ster aan het einde van z’n leven niet de gelegenheid krijgt te ontsnappen in een explosieve knal, maar direct wordt verzwolgen in het zwarte gat. Een andere theorie (hier te lezen) zegt dat er wellicht sprake is van een botsing van een neutronenster of zwart gat met een witte dwerg. De doodsstrijd van de witte dwerg zou dan 102 seconden hebben geduurd, voordat ‘ie werd verorberd door de neutronenster of het zwarte gat. Vandaag werden in het vakblad Nature twee artikelen geplaatst over de ontdekking van de hybride gammaflitsers. Leuk hoor, al die verhalen over astronomisch kannibalisme zo net voor de kerst. Bron: ESO. […]



Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: